هرم غذايي
|
||
ما معمولاً بدون تفکر و تعمق از عادات غذایی پیروی می کنیم و توجهی به اثرات مثبت یا منفی آن ها در سلامت خود نداریم، در حالی که بسیاری از عادات غذایی معمول، ممکن است نامناسب بوده و اثرات نامطلوب و گاه غیرقابل جبرانی در سلامت ما به جا گذارد. بنابراین شناخت عادات غذایی نامناسب و تأثیر آن ها در سلامت انسان، گام بسیار مؤثری در شکل گیری الگوی غذایی صحیح و مناسب و برخورداری از تغذیه کافی، معادل و متنوع است.
در این مطلب تعدادی از عادات غذایی را بیان می کنیم که می توانند اثرات نامطلوبی در تغذیه و سلامت انسان برجای گذارند.
سرخ کردن مواد غذایی به مدت طولانی
- برای سرخ کردن غذا معمولا از روغن زیاد استفاده می شود که عوارض ناگواری دارد.
- به هنگام سرخ کردن، درجه حرارت غذا بالاتر از حرارت جوش می رسد و در چنین درجاتی بعضی مواد مغذی موجود در غذا به مقدار زیادی کاهش می یابند؛ لذا سعی کنید حتی الامکان از سرخ کردن غذا خودداری کنید و در صورت تمایل زیاد به مصرف مواد سرخ کرده، به تفت دادن مختصر موادغذایی با روغن خیلی کم بسنده کنید. روغنی که برای تفت دادن استفاده می شود، باید از نوع روغن های مایع مخصوص سرخ کردن باشد.
- درجات حرارت بالا، اثرات نامطلوبی بر هضم موادغذایی برجای می گذارد و هضم مواد خوراکی را مشکل تر می کند. بنابراین غذاهای سرخ شده هضم مشکل تری نسبت به سایر غذاهای پخته دارند و هر چه مدت زمان سرخ کردن طولانی تر باشد، اثرات نامطلوب آن روی هضم غذا بیشتر خواهد بود. همچنین مصرف روغن زیاد اثرات نامناسب و خطرناکی بر سلامت انسان دارد.
چاقی نیز نه تنها از لحاظ تناسب و زیبایی نامطوب است بلکه مهم تر از آن، به سلامت انسان لطمات جدی وارد می سازد و انسان را در معرض عوارض و بیماری های مختلف قرار می دهد.
- عارضه دیگری که مصرف روغن زیاد به هنگام سرخ کردن غذا در پی دارد، آن که موجب چاقی و افزایش چربی های نامطلوب خون مانند کلسترول تام، LDL ، VLDL و تری گلیسیرید شده و در نتیجه انسان را در معرض بیماریهای قلبی- عروقی و سکته های قلبی و مغزی قرار می دهد.
امروزه بیماری های قلبی- عروقی یکی از مشکلات مهم بهداشتی را در کشورهای مختلف اعم از جوامع صنعتی و کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند و هرعاملی که بتواند شیوع این اختلالات را کاهش دهد و از مرگ و میر حاصل از آن پیشگیری می کند، گامی مؤثر و مفید در حفظ سلامت انسان شمرده می شود.
تغذیه صحیح و استفاده کافی از میوه ها، سبزی ها، فیبرغذایی، ماهی، و در مقابل دوری از مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده می تواند به سلامت قلب و عروق و پیشگیری از اختلالات قلبی- عروقی کمک کند.
افزودن نمک زیاد به غذا
در کشور ما و بسیاری از ممالک دیگر جهان، متأسفانه عادت به مصرف نمک زیاد به همراه غذا شایع است.
بسیاری از افراد بدون چشیدن غذا به آن نمک اضافه می کنند. این قبیل افراد می پندارند که تمایل زیاد آن ها به مصرف نمک، به علت نیاز بدنشان به این ماده است، در حالی که علاقه و تمایل به مصرف بعضی موادغذایی صرفاً به علت عادت به خوردن این مواد از زمان کودکی در انسان ریشه می گیرد و به جز بعضی موارد نادر، نیاز بدن در این باره نقشی ندارد. لذا با اصلاح عادت غذایی، خود به خود تمایل بیش از حد به خوردن بعضی مواد خوراکی که برای سلامت انسان مفید نیستند، از بین خواهد رفت. مصرف نمک زیاد می تواند اختلالاتی در انسان ایجاد کند که شامل موارد زیر است :
- یکی از وظایف نمک، نگهداری آب در بدن است؛ بنابراین مصرف نمک زیاد موجب جمع شدن آب در بدن و ایجاد ادم(ورم) می شود که این امر موجب افزایش وزن خواهد شد.
- مصرف نمک زیاد به خصوص برای افرادی که مبتلا به افزایش فشار خون هستند، مفید نبوده و باعث بالا رفتن فشار خون و در نتیجه مساعد کردن زمینه برای ابتلای بدن به عوارض قلبی- عروقی می شود.
باور بعضی از افراد بر این است که مصرف نمک برای بدن لازم است و در صورت کمبود مصرف، اختلالاتی در سلامت انسان ایجاد می شود.
البته سدیم موجود در نمک طعام، برای حفظ سلامت انسان ضروری است؛ ولی توجه داشته باشید که در تمام موادغذایی، سدیم به مقدار کم و بیش موجود است؛ مثلاً در شیر، گوشت، پنیر، مرغ، حبوبات، غلات و سایرموادخوراکی، بدون آن که به آن ها نمک اضافه کنیم، مقداری سدیم وجود دارد. در ضمن معمولاً به هنگام طبخ غذا نیز به آن نمک اضافه می کنیم که با توجه به سدیم موجود در مواد غذایی و افزودن نمک به هنگام طبخ به غذا، دیگر لزومی به استفاده از نمک اضافی سرسفره نیست.
در مناطق گرم، همچنین در صورت فعالیت شدید و تعریق زیاد، مقداری سدیم از طریق تعریق از بدن دفع می شود؛ بنابراین در این قبیل موارد، بایستی نمک مصرفی را تا حدودی افزایش داد؛ البته مصرف زیاد نمک حتی در چنین مواردی نیز توصیه نمی شود؛ زیرا مقدار سدیم دفع شده از طریق تعریق، کاهش می یابد.
نوشیدن چای بلافاصله یا با فاصله ای کوتاه بعد از غذا
- چای دارای ماده ای به نام تانن است که با آهن موجود در منابع گیاهی، ترکیبی به نام تانات آهن ایجاد می کند که مانع جذب آهن و موجب دفع آن از بدن می شود.
آهن یک ماده مغذی است که جذب آن در دستگاه گوارش مشکل بوده و به مقدار اندک جذب می شود. عوامل مختلفی مانع جذب آهن غذا و باعث دفع آن از بدن می شوند؛ بنابراین احتمال کمبود آهن در بدن و کم خونی ناشی از فقرآهن به خصوص در گروه های آسیب پذیر مانند کودکان و نوجوانان به ویژه نوجوانان دختر، خانم های باردار و سالمندان زیاد است. پس هرعاملی که مانع جذب آهن در دستگاه گوارش شده و دفع آهن را افزایش دهد، باید مورد توجه دقیق قرار گیرد.
این امر به خصوص برای افرادی که مبتلا به کم خونی ناشی از فقرآهن هستند مضر بوده و کم خونی آنان را تشدید می کند.
- چای حاوی یک عامل ضد ویتامین B۱ است و مانع استفاده بدن از ویتامین B۱ ( تیامین) می شود.
ویتامین B۱ در حفظ سلامت اعصاب مؤثر است و کمبود آن موجب بروز اختلالات عصبی در انسان می شود.
بنابراین نتیجه می گیریم که مصرف چای با فاصله کوتاهی بعد از غذا یا همراه با آن می تواند انسان را در معرض کمبود آهن و نیز کمبود ویتامین B۱( تیامین) قرار دهد. به خصوص چنانچه مقدار آهن یا ویتامین B۱ در غذای انسان کافی نباشد، این اختلالات شدیدتر خواهد بود.
نوشیدن آب و مایعات زیاد همراه غذا
نوشیدن مایعات به مقدار زیاد همراه غذا موجب رقیق شدن شیره های گوارشی می شود، در نتیجه شیره های گوارشی نمی توانند در هضم موادغذایی اثر کامل داشته باشند که نتیجه آن اختلال در هضم و جذب موادغذایی و ایجاد نفخ و سنگینی در دستگاه گوارش است. پس بهتر است همراه غذا یا بلافاصله بعد از غذا به مقدار زیاد آب مصرف نکنیم. این امر به خصوص برای کودکان اهمیت زیادی دارد. بعضی از کودکان عادت به مصرف مقدار زیادی آب همراه غذا دارند. این امر موجب پرشدن معده و کاهش اشتهای آنان شده و موجب می شود که کودکان نتوانند غذای کافی بخورند؛ در نتیجه موادمغذی لازم به بدنشان نمی رسد و چون کودکان در سنین حساس زندگی و در مرحله رشد سریع هستند، چنانچه نیازهای تغذیه ای اشان تأمین نشود، در معرض سوء تغذیه، اختلال در رشد و کاهش مقاومت در برابر بیماری ها قرار می گیرند.
در ضمن مصرف آب زیاد همراه غذا ممکن است باعث ایجاد نفخ، دل درد و سنگینی در دستگاه گوارش شود که این امر می تواند باعث امتناع کودکان از غذاخوردن شود.
با عجله غذاخوردن و خوب نجویدن غذا
یکی از عادات غلطی که امروزه به علت ماشینی شدن زندگی و صنعتی شدن بسیاری از کشورها، در بین جوامع مختلف رایج است، تند غذاخوردن و خوب نجویدن غذاست.
در زندگی ماشینی امروزی، به خصوص در شهرهای بزرگ و پرجمعیت، به علت اشتغال و گرفتاری زیاد، افراد زمان کافی به صرف غذا اختصاص نمی دهند و معمولاً غذای خود را با شتاب و عجله و در فرصتی محدود مصرف می کنند. این امر موجب می شود که آنان نتوانند غذا را با آرامش و به طور کامل بجوند و میل کنند و این مسئله چنانچه ادامه یابد، منجر به عادت تند غذاخوردن و خوب نجویدن غذا می شود. شتاب زدگی به هنگام صرف غذا و خوب نجویدن آن، اشکالاتی برای سلامت انسان در بردارد.
قبل از شرح اشکالات فوق، بهتر است به نقش جویدن در هضم و جذب موادغذایی اشاره ای داشته باشیم.
اولین مرحله هضم بعضی از موادغذایی در دهان صورت می گیرد که این امر به وسیله آنزیم پتیالین موجود در بزاق انجام می شود. این در صورتی است که غذا به خوبی جویده و خرد شده باشد و نیز با بزاق دهان آغشته شده باشد.
- چنانچه غذا به خوبی جویده و خرد نشود و با آنزیم پتیالین موجود در بزاق آغشته نگردد، اولین مرحله هضم به خوبی انجام نشده ، در نتیجه در هضم و جذب موادغذایی اختلالاتی ایجاد می شود که می تواند موجب سنگینی، احساس پری در دستگاه گوارش، دل درد و ناراحتی های گوارشی شود
1- بادام
این ماده کمک بسیار زیادی به کاهش استرس می کند. حاوی ویتامین B2، ویتامین E، روی و منیزیم است که به تولید سروتونین که تعدیل کننده ی اعصاب و از بین برنده ی استرس است کمک می کند. مشاهده شده است که روی نیز تا حدی با بعضی اثرات منفی استرس مقابله می کند. ویتامین E هم جزء آنتی اکسیدان هایی است که رادیکال های آزادی را که منجر به استرس و بیماری های قلبی می شود را از بین میبرد.
هر چند، نباید زیاد از آن استفاده کنید چون چربی بالایی دارد و با اینکه از نوع چربی غیر اشباع و سالم است باز ممکن است به اضافه وزن منجر شود.
2- ماهی
اکثر انواع ماهی ها حاوی همه ی ویتامین های مهم B هستند، بویژه انواع ضد استرس آن یعنی B6 و B12. در واقع ویتامین B12 یکی از مهمترین ویتامین هایی است که در ترکیبات شیمیایی مغز، عامل شادی بخش سروتونین تولید می کند. کمبود این ویتامین حتی ممکن است به افسردگی نیز منجر شود.
برای ناهار می توانید از ساندویچ یا سالاد ماهی تن استفاده کنید. و ماهی آزاد کبابی همراه با سبزیجات تازه نیز انتخاب خوبی برای شام می باشد.
3- گل کلم (کلم بروکلی)
کلم بروکلی نیز یکی دیگر از مواد غذایی است که سرشار از ویتامین های B می باشد. همچنین حاوی اسید فولیک است که یکی دیگر از اعضای خانواده ی ویتامین های B می باشد. اسید فولیک به از بین بردن استرس، اضطراب، ترس و حتی افسردگی کمک می کند. می توانید از این ماده ی غذایی در کنار مرغ یا ماهی استفاده کنید.
4- برنج یا پاستا ی تمام غله
امروزه باز خوردن کربوهیدرات به رژیم های غذایی باز گشته است و همه متوجه شده اند که آن رژیم های فاقد کربوهیدرات های گذشته هیچ کارآیی ندارند. کربوهیدرات میزان سروتونین را در بدن بالا می برد و تاثیری آرامش بخش دارد. کربوهیدرات های عادی مثل نان سفید و پاستری (نوعی شیرینی) فقط تاثیری موقتی و زودگذر دارند و می توانند باعث اضافه وزن شما هم شوند اما کربوهیدرات های تمام غله، بسیار آرام تر هضم می شوند و اثری نشاط آور پر دوام تری دارند.
5- سوشی
علاوه بر فوایدی که برای ماهی در بالا ذکر شد جلبک های دریایی موجود در ماکی نیز خواص ضد استرس دارند. حاوی منیزیم و پانتوتنیک اسید و ویتامین B2 می باشد که همه به از بین بردن استرس کمک می کنند.
پانتوتنیک اسید ماده ی بسیار مهمی است که در سلامتی غده آدرنال نقشی اساسی دارد و کمک شایانی به از بین بردن استرس می کند. در مواقع استرس کمبود این ماده می تواند منجر به اضطراب و خستگی های مزمن هم شود.
6- شیر
شیر علاوه بر ویتامین های B2 و B12، حاوی آنتی اکسیدان هایی است که رادیکال های آزاد ایجاد کننده ی استرس را از بین می برد. برای صبحانه می توانید شیر بنوشید، می توانید گه گاه به آن کمی کاکائو هم اضافه کنید.
7- طالبی و پنیر
طالبی یکی از منابع سرشار از ویتامین C است که بسیار به از بین بردن استرس و فشارهای روحی کمک می کند. در واقع استرس برای ساعت های متمادی میزای ویتامین C را در غده ی آدرنال کاهش می دهد و به همین خاطر بهتر است از مواد غذایی حاوی ویتامین C استفاده شود. پـنـیـر هـم که یکی از منابع خوب ویتامین B2 و B12 است و ترکیب آن با طالبی برای صبحانه یا غذاهای میان وعده ای م یتواند استرستان را کاهش دهد.
8- گوشت گاو
گوشت گاو نیز حاوی آهن، روی و ویتامین های B است که استرستان را کاهش میدهد. البته درست است، گوشت گاو حاوی میزان زیادی چربی اشباع غیر سالم هم هست که می تواند منجر به بیماری های قلبی شود. برای مقابله با این مشکل می توانید از قسمت های کم چربی گوشت استفاده کنید.
9- سیریال صبحانه
این روزها، سیریال های صبحانه حاوی میزان زیادی ویتامین و مواد معدنی می باشد. از این رو می توانند به عنوان یکی از منابع ویتامین های B، اسید فولیک، ویتامین C و فیبر، ضد سرطان باشد.
10- ذغال اخته
این میوه های کوچک سرشار از ویتامین C هستند که تقلیل دهنده ی استرس و فشارهای روحی می باشند. علاوه بر این خاصیت، کم کالری هم هستند و باعث اضافه وزن نمی شوند. ذغال اخته همچنین منبع خوبی برای فیبر هم به شمار می رود که از یبوست و دل درد هایی که در زمان استرس ایجاد می شود جلوگیری می کند.
با گذاشتن تخم مرغ های شسته نشده داخل یخچال، باکتری ها سایر مواد غذایی خام را آلوده می کنند
افراد قبل از گذاشتن تخم مرغ داخل یخچال بایستی حتما آن را شسته و سپس داخل یخچال بگذارند و این گمان که با شستن تخم مرغ باکتری وارد آن می شود تنها در مورد تخم مرغ هایی که برای جوجه کشی می رود صدق می کند چرا که جوجه کشی را دچار اشکال می کند.»
:«اگر حتی با شستن تخم مرغ باکتری وارد آن شود باید گفت که با پختن و یا نیمرو کردن آن در دمای 70 درجه و در عرض 2 دقیقه این باکتری ها از بین می روند و باید گفت دمای بدن مرغ 41 درجه است که تخم مرغ بعد از قرار گرفتن در فضای باز کم کم گرمای خود را از دست داده و مواد داخل آن شروع به جمع شدن می کنند.بنابراین اگر بنا باشد باکتری وارد تخم مرغ شود این زمان بهترین زمان برای ورود به تخم مرغ است اما نباید از ورود باکتری به تخم مرغ نگران بود چرا که با پختن سریع باکتری ها از بین می روند و تنها نگرانی از شستن تخم مرغ ها بایستی از تخم هایی باشد که برای جوجه کشی می روند است.»
:«مهمترین دلیل برای شستن تخم مرغ ها آلوده بودن پوسته آنها است که ممکن است به مدفوع مرغ هم آلوده باشد و با گذاشتن تخم مرغ های نشسته داخل یخچال باکتری ها سایر مواد غذایی خام مثل سبزیجات و کره و پنیر و شیر و ... را آلوده می کنند و که افراد را دچار مشکلات گوارشی کرده و شاید هیچگاه متوجه نشوند منشاء مشکل آنها ناشی از تخم مرغ های نشسته داخل یخچال است.»
:«توصیه به شستن تخم مرغ ها نه به خاطر تخم مرغ ها بلکه به دلیل سایر مواد داخل یخچال است که ممکن است به باکتری های تخم مرغ شسته نشده آلوده شوند.»
موز دارای ویتامینها و املاح شگفت انگیزی است که از نظر علمی معلوم شده است میتواند افسردگی، بیماریهای قلبی، دردهای قاعدگی، گرفتگی عضلات پا و دریافت انرژی را بهبود بخشد.
موز یکی از منابع غنی تریپتوفان ( یک نوع اسیدآمینه و پیش ساز پروتئین) است. تریپتوفان در بدن تبدیل به سروتونین می شود. سروتونین یک ناقل عصبی است که باعث ایجاد آرامش می شود. سایر غذاهای غنی از تریپتوفان شامل شیر، عسل، گوشت بوقلمون، سفیده تخم مرغ و ماهی تن است.
بر اساس تحقیقات مشخص شده است که کمبود سروتونین در بدن باعث افسردگی می شود.
روش های مصرف موز:
ما به شما میگوییم که چگونه با خوردن موز از افسردگی رها شوید:
1- پوست موز را جدا کنید. سپس این پوست را به تکههای خیلی کوچکی خرد کنید. آن را با آب میوه ، شیر یا سایر میوهها مخلوط کنید تا بتوانید بخورید. همچنین میتوانید آن را همراه با یخ خرد شده در مخلوط کن بریزید تا نرمتر شود. پوست موز، علائم افسردگی را کاهش میدهد.
2- صبح که از خواب بلند شدید، یک موز از یخچال بردارید و پوست آن را جدا کنید. موز را با چاقو چند قسمت کنید و در بشقاب قرار دهید. اگر دوست داشتید میتوانید کمی عسل هم روی آن بریزید. سپس به آرامی آنها را بخورید تا از طعمشان لذت ببرید.
3- هر روز یک عدد موز کامل بخورید. حداقل به مدت یک ماه این کار را انجام دهید تا اثراتش را در کاهش هر نوع درد و ناراحتی ناشی از افسردگی مشاهده کنید.
4- اگر شاغل هستید، هر روز یک عدد موز با خودتان سر کار ببرید. هر موقع استرس داشتید یا هر نوع فکر یا موضوع ناراحت کنندهای سراغتان آمد، برای مدت 5 دقیقه استراحت کنید و یک عدد موز بخورید.
خواهید دید که استراحت و تغذیه، افسردگی شما را کم میکند.
تخم مرغ از آن دسته موادغذایی است که گروهی عاشق آن هستند و گروهی از آن متنفرند.
اما دسته دوم باید بدانند که یکی از غنیترین مواد غذایی از نظر وجود مواد مغذی را دوست ندارند و این تنهایک ضررشان است. اگر تا پیش از این، محققان مصرف تخم مرغ را به خاطر داشتن تمام اسیدهای آمینه و یکی از منابع بسیار ارزشمند پروتئین، توصیه میکردند از این به بعد آن را برای جبران کمبود روی در بدن هم توصیه میکنند.
تحقیقات اخیر دانشمندان، باز هم وجود روی در تخم مرغ و قابل استفاده بودن آن از طریق مصرف تخم مرغ برای بدن را تایید کرده است. در این خبر که هلث دی نیوز آن را گزارش کرده است، از روی به عنوان مادهای موثر در رشد، بلوغ، سلامت و شادابی پوست، مو و ناخن ها یاد شده است.
بنابراین گزارش، تخم مرغ به علت داشتن منابع غنی از پروتئین، چربی، روی، آهن، فسفر، سلنیوم و پتاسیم، باید در برنامههای غذایی کودکان گنجانده شود تا قسمتی از نیاز آنها به این مواد مغذی تامین شود. بد نیست بدانید که روی، در زرده تخم مرغ وجود دارد و از آن دسته مواد مغذی است که با پختن و حرارت دادن، از بین نرفته و سالم میماند.
رست است که سالمترین و بهترین راه وزن کم کردن، ورزش و رژیم غذایی است اما برای سوزاندن چربیها باید به بدن تشنهتان آب برسانید.
چرا آب؟
همانطور که گفتیم، بدن برای سوزاندن چربیها به آب نیاز دارد؛ آب، باعث تعادل آب و الکترولیتهای بدن میشود و از بالا رفتن غلظت خون جلوگیری میکند. همچنین آب، باعث طراوت و شادابی پوست شده و موجب میشود جوانتر به نظر برسید.
خیلی از خوردنها و گرسنگیهای ما در واقع به علت تشنگی است و اگر به اندازه کافی آب بنوشید، کالری کمتری هم به بدنتان خواهد رسید.
آب، فعالیت کبد و هورمونهای بدن را بهبود میبخشد و باعث میشود بهتر کار کنند.
آب، در دفع سموم و مواد زائد، به بدن کمک میکند. این نکته برای آنهایی که بدنشان در حال کاهش وزن و سوزاندن چربی است، مهمتر است.
روزی چند لیوان؟
حالا که متوجه شدهاید آب اینقدر مفید است، حتما میخواهید بدانید برای لاغر شدن باید روزی چند لیوان آب نوشید. کارشناسان تغذیه میگویند افراد عادی باید روزی 8 تا 12 لیوان آب بنوشند. این درباره شما هم صادق است؛ علاوه بر اینکه شما باید به ازای هر 10کیلو اضافهوزن 8 لیوان بیشتر آب بنوشید. البته نگران نشوید؛ لازم نیست فقط با خوردن آب این مقدار آب را به بدنتان برسانید. با انتخاب غذاهای آبدار مانند سبزیجات، میوه، سوپ رقیق و لبنیات هم میشود این کار را انجام داد؛ فقط باید مراقب باشید که این غذاها چربی، قند و نمک زیادی نداشته و کمکالری باشند.
سرد یا گرم؟
با توجه به اینکه تپلها در پرسیدن سؤال درباره نکات مربوط به کاهش وزن از هیچ تلاشی فروگذار نمیکنند، اینجا هم این سؤال پیش میآید که حالا آب سرد بهتر است یا آب گرم؟ و ما پیش از اینکه بپرسند به آن پاسخ میدهیم. متخصصان گوارش میگویند آب سرد بهتر جذب میشود؛ بنابراین آب سرد به آب گرم ترجیح دارد. با این حال، نوشیدن حجم زیاد آب سرد مشکل است و نوشیدنیهای گرم راحتتر خورده میشوند؛ پس بهتر است در طول روز از ترکیب هر دو استفاده کنید تا آب مورد نیاز را به بدنتان برسانید.
نکات آبکی
یادتان باشد که آب فقط یک نوشیدنی با کالری صفر نیست. این مایع حیاتی برای بدن ضروری است و نوشیدناش به شما کمک میکند راحتتر بتوانید وزن کم کنید.
برای اینکه خودتان را به نوشیدن آب تشویق کنید، میتوانید از آبهای طعمدار و بدون کالری استفاده کنید؛ گلاب، عرق نعنا یا سایر عرقیات خوشطعم و عطر را به آب بیفزایید یا کمی آبلیمو در آب بریزید و نوشجان کنید. اگر به نوشیدنیهای گرم بیشتر علاقه دارید، بهتر است چای کمرنگ را انتخاب کنید.
تغذیه پس از زایمان
بعد از وضع حمل تمام خانمها تمایل دارند که به وزن قبل از حاملگی خود برگردند و نگران هستند که این مورد چه مدت طول خواهد کشید؟؟
بلافاصله بعد از زایمان به دنبال تخلیه محتویات رحم و خونریزی طبیعی حدود 5 تا 6 کیلوگرم، وزن کاهش مییابد.
در طول 6 هفته اول بعد از زایمان 2 تا 3 کیلوگرم دیگر وزن کاهش پیدا میکند که این کاهش وزن به علت از دست دادن مایع از طریق ادرار است. اکثر خانمها در طی 6 ماه بعد از زایمان به وزن قبل از حاملگی خود میرسند. از عواملی که بر روند کاهش وزن بعد از زایمان تاثیر دارند: حاملگی اول، شیردهی، برگشت زود هنگام به کار خارج از خانه و … میباشند.
در طی 6 هفته اول بعد از زایمان نباید محدودیت انرژی داشته باشید.
زیرا بدن نیازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد ازدست رفته است بازیابد و نیاز کودک تامین شود. در انجام کارهای منزل کمک کرده و احتمالا کار خود را شروع کنید. تغذیه با شیر مادر به طور معجزهآسا باعث کاهش وزن نمیشود ولی به کاهش وزن کمک میکند.
خانمی که زایمان کرده است در واقعمسوول تغذیه خود و نوزادش میباشد، پس باید رژیم غذایی خود را با دقت انتخاب کند. رژیم بعد از زایمان باید با دقت دوران بارداری رعایت شود.
خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانههای مغذی، میوههای تازه، سبزیجات و غذاهایی که پروتئین و کلسیم و آهن را به فراوانی فراهم میکنند باید مورد توجه قرارگیرد. متخصصان و کارشناسان در بحثهای پرستاری مادران توصیه به اضافه کردن انرژی به میزان 500 کالری در روز را دارند. به طور متوسط اکثر زنانشیرده روزانه 2700 کالری انرژی نیاز دارند. خوردن کمتر از 1800 کالری در روز منجر به کاهش تولید شیر و ضعف میشود.
در این دوران، شیردهی و آزاد شدن اکسی توسین (هورمون آزاد شده از هیپوفیز) باعث میشود که مادر احساس تشنگی بیشتری بکند. به همین دلیل مادر در این دوران بیشتر از بقیه مواقع آب مینوشد و اگر چه که تاثیر زیادی در تامین شیر ندارد ولی دانشکده متخصصین زنان و مامایی آمریکا نوشیدن حداقل 8 تا 12 لیوان آب در روز را به مادران توصیه میکند.
مواد غذایی که مادر میخورد و مینوشد برروی شیردهی تاثیر میگذارد. بنابراین نظارت بر غذای مادر درواقع نظارت بر غذای کودک است. بطوریکه اگر مادر غذای نامناسب مصرف کند، نوزاد در واقع با رفتارش مادر را متوجه میسازد. مانند گریهکردن، خواب کم، بیقراری
و… همچنین مادر باید در مورد مصرف غذاهای آلرژیزا دقت کافی داشته باشد، زیرا نوزاد به یک سری از مواد غذایی که مادر میخورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علایم پوستی نشان میدهد. مصرف بعضی از غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولی در نوزاد میشود. از جمله کلم
و شیر گاو.
مادران در این دوران باید همانند دوران بارداری میزان آهن دریافتی را کنترل کنند، هر چند که در دوران بارداری تمام ویتامینها و مواد لازم را به طور کامل دریافت کرده باشند.
مادر در این دوران به طور معمول قرص آهن را برای تامین آهن مورد نیاز خود و نوزادش مصرف میکند. بسیاری از خانمها ذخایر آهن خود را طی زایمانهای مکرر به میزان قابل توجهی از دست میدهند. بنابراین مادران باید در این دوران از نظر ذخایر آهن کنترل شوند. البته این نکته قابل توجه است که این مواد کمکی (مانند ویتامینها) نباید جایگزین یک رژیم غذایی خوب شوند.
مادران با رعایت رژیم غذایی متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمین میکنند.
با توجه به این که در این دوران هر هفته در حدود نیم تا یک کیلوگرم وزن مادر کاهش مییابد، رژیم غذایی کمچرب به همراه ورزشهای مناسب در این روند تاثیر بسزایی دارند. ولی باید توجه داشت که کاهش سریع وزن مادر به عنوان یک خطر برای نوزاد است، زیرا این عمل باعث میشود سم معمولی که در چربیهای بدن ذخیره شده است را به جریان خون رها کند و میزان مواد سمی یا آلودهکننده در شیر بالا رود.
یکی از راههایی که باعث میشود وزن مادر به طور منظم کاهش یابد و هیچ گونه خطری هم برای نوزاد ندارد، شیردهی میباشد.
مادرانی که نوزاد خود را شیر میدهند،800 کالری بیشتر از مادرانی که شیردهی نمیکنند انرژی مصرف میکنند.
مادران محترم باید توجه داشته باشند که حداقل در 6 هفته اول بعد از زایمان حتی نباید به فکر کاهش وزن باشند، زیرا محدود کردن آنچه شما در هفتههای اول زایمان میخورید باعث کاهش تولید شیر میشود.
مصرف مواد غذایی که پر از فیبر هستند مانند میوهها و سبزیها قسمت اصلی رژیم غذایی این دوران محسوب میشوند (حتی بیشتر از زمان بارداری). از مزایای این مواد غذایی فیبردار، تامین حرکات دودی
رودهها است که برای درمان یبوستو هموروئید (بواسیر) مفید میباشد.
هرگز خیلی زود به فکر بارداری مجدد نباشید.شما باید ذخایر مواد مغذی بدن خود را تقویت کنید تا آغاز پرفروغی برای جنین بعدی شما باشد. بارداری و شیردهی فشار زیادی بر بدن شما وارد میسازد. بارداریهای پیدرپی بر ذخایر مواد مغذی شما نظیر کلسیم و آهن و سطح انرژی، فشار اضافی وارد خواهد آورد به خصوص اگر شیرده نیز باشید.
جهت کاهش وزن خود در بارداری اول محدودیت شدید کالری برای خود ایجاد نکنید،
رژیم فوق العاده کم کالری از تامین مواد مغذی مهم در دوره بارداری بخصوص مواد مغذی نظیر کلسیم و آهن ناتوان هستند.
از استعمال دخانیات و داروهای غیر مجاز خودداری کنید
و راجع به داروهایی که مصرف میکنید یا قصد مصرف آن را دارید با پزشک خود مشورت کنید.
اختلالات تغذیه ایی بویژه کمبود آهن یا روى، جراحی هاى طولانی مدت ، رژیم هاى غذایی شدید لاغرى، مصرف طولانی قرص هاى ضد باردارى و قطع ناگهانی آنها، از جمله عوامل مهم ایجاد ریزش مو هستند. دکتر "پروین منصورى" در گفت و گو با خبرنگار گروه علمی ایرنا افزود : اشکالات هورمونی بویژه کیست هاى تخمدانی و مشکلات غدد داخلی مخصوصا تیرویید و یا مشکلات غدد فوق کلیه یا هیپوفیز از دیگر عوامل ایجاد ریزش مو هستند. منصورى گفت : ریزش مو به میزان ۵۰ ت۱۰۰ا عدد در روز طبیعی است ،و افرادى که بیش از این میزان ریزش مو دارند و یاموهاى بعضی از نواحی سر مثلا جلوى سر و یا فرق سر نازک ، بی حالت و یاکمرنگ تر شده است ،نیاز به مراجعه به پزشک متخصص و اقدانات درمانی دارند.
وى افزود : ریزش مو علل مختلفی دارد ،بر حسب اینکه چه مرحله از مو را درگیر سازد ،تظاهر آن متفاوت است .گاهی مصرف دارویی که براى درمان بیمارى دیگرى تجویز شده ، می تواند منجر به توقف رشد مو و ریزش آن شود. منصورى گفت : یک علت دیگر ریزش مو که معمولا نواحی خاصی از سر را در برمی گیرد، ریزش "آندروژنتیک "یا همان تاسی معروف زنانه یا مردانه است ،که براى بروز آن زمینه ارثی وجود دارد. وى افزود : این نوع ریزش مو با کم شدن ،نازک شدن و کمرنگ شدن موها در جلوى سر ،اطراف گیجگاه و ناحیه فرق سر در آقایان و باز شدن فرق سر در خانمها تظاهر می کند. این متخصص پوست ومو گفت : یک علت دیگر ریزش مو تخریب "فولیکول"هاى مو است که میتواند به علت عوامل عفونی ،سوختگی، صدمات واردشده به پوست سر
مثل تصادفات و گاه به صورت مادرزادى باشد.
وى افزود : از آنجا که پس از تولد "فولیکول" مو ساخته نمی شود، ترمیم این نوع ریزش مو با دارو ممکن نیست و اغلب به جراحی یا کاشت مو نیاز دارد.
منصورى گفت : استفاده از مدل هاى آرایشی مو بطور مکرر ،شامپو کردن نادرست ، استفاده از سشوار با حرارت زیاد و شانه و بورس کردن نادرست مو ایجاد ریزش مو می کند.
این متخصص درباره درمان ریزش مو گفت : بسیارى از موارد ایجاد ریزش مو از جمله ریزش مو پس از زایمان و یا بعد از هر عمل جراحی خود بخود بعد از حداکثر۶ ماه متوقف میشود و نیازى به درمان خاصی نیست . وى افزود : اگر عامل ایجاد کننده ریزش مو از نوع "آندروژنتیک " باشد استفاده از داروى "مانیواکسیدیل" براى آقایان و خانمها و قرص "تیناستراید" براى آقایان و قرص کنترل کننده هورمون ها براى خانمها موثر است .
مدت زمانی که کودک شما به بی اشتهایی مبتلا شده چقدر است ؟
* کمتر از یک هفته :
در اینصورت بررسی می کنیم که آیا کودک تب۳۸ به بالا دارد یا نه ؟ در صورت تب باید اقدامات لازم در پائین آوردن تب انجام شود و در صورتی که کودک تب ندارد موارد دیگر را در کودک بررسی کنید :
۱ - گلودرد : باید جهت برطرف کردن آن به پزشک مراجعه کرد .
۲ - وجود دانه های جوش مانند روی سطح بدن : به پزشک مراجعه شود .
۳ - هیچکدام : در اینصورت ممکن است عواملی مثل خوردن مواد غذائی در بین وعده های غذا توسط کودک و یا کم شدن فعالیت جسمانی او نسبت به گذشته که هر دو عامل نیاز او به انرژی را کاهش می دهد و بنابراین مادامی که کودک شما خوب و شاداب به نظر میرسد و بیماری ندارد جای هیچگونه نگرانی نیست .
۴ - رشد وزن او طبیعی نیست : باید بررسی کرد که کدام یک از نشانه های زیر در کودک وجود دارد :
· غدد متورم در گردن : ممکن است منونوکلئوز عفونی داشته باشد .
· مدفوع کم رنگ و ادرار پر رنگ : احتمال هپاتیت ویروسی وجود داشته باشد .
· هیچکدام : در اینصورت به جستجوی یافتن علائم دیگر در کودک می پردازیم :
· تکرر ادرار
· در هنگام خواب رختخوابش را خیس می کند :
* نکته : در هر دو مورد بالا احتمال وجود عفونت مجاری ادراری وجود دارد .
· هیچکدام : دراینصورت عوامل زیادی می تواند باعث بی اشتهائی و کاهش موقتی آن در کودک شوند . از جمله کاهش فعالیت کودک و یا خوردن مواد غذائی در بین وعده های غذائی .
* بیش از یک هفته ( مدت زمان بی اشتهائی کودک )
در اینصورت باید بررسی کرد که آیا رشد وزن کودک طبیعی است که به نمودارهای رشد مراجعه می کنیم . اگر رشد وزن کودک طبیعی نبود مانند مورد قبل عمل می کنیم . ( یافتن نشانه های بیماری مثل غدد متورم گردن ، مدفوع کم رنگ و ادرار پررنگ و یا هیچکدام از موارد )
و در صورتی که رشد وزن طبیعی باشد همان احتمال همیشگی ( یعنی خوردن مواد غذائی بین وعده ها و یا کاهش فعالیت کودک) مطرح می شود .
* تحریک اشتهای کودک
کمکهای مؤثر
کودکی که به تازگی دچار بی اشتهایی شده است ، نیازمند تشویق از جانب شماست .
· اگر کاهش اشتها به دلیل وجود بیماری خاصی است به کودک خود اصرار نورزید . اصولاً کودک بیمار فقط میل به نوشیدن مایعات دارد . شیر و ماست ، گلو درد را تسکین میدهد و نیز مقداری مواد مغذی هم به کودک می رساند .
· اگر کودکاتان خیلی کوچک است شما می توانید غذاخوردن را با بازی و خنده همراه کنید مثلاً با درست کردن مواد غذایی به صورت اسباب بازی و یا اشکال مختلف انسان و یا حیوانات و ...
· انتظار نداشته باشید که کودکتان در وعده های غذایی مانند شما غذا بخورد . پنج یا شش وعده غذای کوچک برای دستگاه نارس گوارشی کودک و نیز فعالیت متابولیکی وی بسیار مناسب تر خواهد بود .
· سعی کنید کودکتان از هر گروه مواد غذایی بخورد . در واقع با یک برنامه منظم وخاص هیچ گروه از مواد غذایی را حذف نکنید ، زیرا هر گروه از مواد غذایی در تغذیه کودک نقش خاص خود را دارد .
· شما می توانید یک بچه ایرادگیر و بهانه جو را با متنوع ساختن غذا ، به غذاخوردن تشویق نمایید
سویا و یائسگی
نشانه های یائسگی عبارت است: عرق کردن و گرمای زیاد بدن، پوکی استخوان، بیماری قلبی و ریزش موی سر. این عوارض در نتیجه ی کاهش استروژن (هورمون زنانه) به وجود می آیند. اگر شما جزو مصرف کنندگان سویا هستید، دیگر نگران عوارض یائسگی نباشید.
در ژاپن مردم زیاد سویا مصرف می کنند و بررسی ها نشان داده که تنها 3/1 خانم های ژاپنی علائم یائسگی را بروز داده اند.
تحقیقات نشان داده است که زنانی که هر روز سویا مصرف می کنند، حدود40 درصد عوارض ناشی از یائسگی را از بین می برند.
پس بهتر است از سویا به جای پروتیئن حیوانی استفاده کنیم تا از عوارض ناشی از مصرف پروتیئن حیوانی در امان مانیم.
سویا و سرطان
سرطان هایی از قبیل سرطان سینه، تخمدان و پروستات با کمک سویا از بین رفته است. پس بهتر است این ماده مغذی را بهتر بشناسیم و در زندگی خود از مزایای وافر آن بهرمند شویم.
در آینده ممکن است از سویا به عنوان هورمون درمانی و به طور کلی به جای داروهای مصنوعی استفاده شود.
سویا و تغذیه
غلات (دانه های کامل) شامل: سویا، برنج، گندم، جو، ذرت و..... می باشد. همانطور که می دانید غلات در تغذیه انسان حائز اهمیت فراوانی است.
سویا یکی از بهترین مواد غذایی است که دارای منافع بیشماری می باشد و می تواند پایه رژیم غذایی را تشکیل دهد.
بطور کلی غلات منبع مهم کربوهیدرات، پروتئین و مقدار کمی چربی هستند.
مصرف سویا باعث:
* کمک به هضم غذا
* پایین آوردن کلسترول خون
* سلامت روده و معده
* جلوگیری از بیماری پوکی استخوان
* کاهش عوارض یائسگی
* کاهش عوارض بیماری دیابت
* جلوگیری از بیماری های قلبی
* جلوگیری از بیماری پروستات
* جلوگیری از سرطان به خصوص سرطان های راست روده، سینه، تخمدان و روده بزرگ.
FDA (اداره ی غذا و دارو آمریکا) برای حفظ سلامت قلب، خوردن سویا را پیشنهاد می کند.
غذاهایی که با سویا درست می شوند، چربی و کلسترول خون را کم می کنند.
شما اگر سویا را با دیگر پروتئین ها از قبیل شیر و گوشت مصرف کنید، در کاهش کلسترول خونتان اثر زیادی دارد.
شما می توانید به سالاد، سوپ و خورش خود سویا بیفزایید و با این کار موجب بالا بردن ارزش غذایی تان و خوش طعم کردن آنها شوید.
* نحوه سرو غذا مورد پسند باشد و در مکان مناسبی میل شود.
* برای جلوگیری از مشکلات عاطفی و احساسی در سالمندان، بهتر است به عادات غذایی آن ها احترام گذاشت و هر نوع تغییر با ملایمت و به شکلی دوستانه ایجاد شود.
* در صورت وجود بی خوابی و کم خوابی از دادن چای و قهوه پیش از خواب خودداری شود.
* در کم خوابی، مصرف یک لیوان شیر ولرم پیش از خواب مؤثر است.
* در صورت تمایل به مصرف یک غذای کامل، باید وعده ی سنگین را برای ناهار توصیه کنیم.
* در سالمندانی که به دلیل داشتن دندان های مصنوعی قادر به جویدن غذا نیستند، غذاهای زیر توصیه می شود: برنج نرم به صورت کته، گوشت های نازک قیمه ای آب پز و نرم، سیب زمینی پخته و پوره شده، سبزی های پخته و پوره شده، آب میوه، نان های نرم و مکمل دار، مرغ پخته و آب آن، تخم مرغ پخته، شیر، ماست و پنیر.
* گوشت های کم چرب شامل: ماهی، مرغ بدون پوست، گوشت گوساله ی تازه به صورت خورشتی و بیفتکی، دنده، فیله ران و سردست.
* تخم مرغ بهتر است به صورت یک روز در میان و یا دو روز در میان، استفاده شود و در صورت کلسترول خون بالا مصرف آن ممنوع است.
* با توجه به مشکل یبوست در اکثر سالمندان مصرف کافی مایعات و مواد پُر فیبر نظیر نان سبوس دار و سبزیجات و میوه هایی مثل گلابی ،آلو ،زردآلو اهمیت دارد.
* برخی از سالمندان ممکن است مبتلا به فشار خون بالا باشند؛ در این موارد، رژیم غذایی کم نمک و در صورت نیاز کاهش وزن پیشنهاد می شود.
* برای متنوع کردن برنامه ی غذایی می توان در تهیه انواع فرنی و پوره به جای آرد گندم از جو سیاه، ارزن، ذرت، جو و گندم استفاده کرد.
* سیب به دلیل داشتن پکتین زیاد باعث کاهش چربی و کلسترول می شود؛ بنابراین بهتر است روزانه یک تا دو عدد سیب میل شود.
* اضافه کردن پودر فندق و بادام به حریره ها و پتاژهای غلات برای تأمین منیزیم ضروری به نظر می رسد.
- کاهش مصرف نمک در برنامه غذایی روزانه برای کاهش فشار خون و احتباس آب در بدن
- کنترل وزن و مناسب نگه داشتن آن با توجه به نوع استخوان بندی
- رعایت تنوع در گروه های غذایی مختلف
- پرهیز از مصرف غذاهای چرب و سرخ شده
- مصرف گروه شیر و لبنیات در روز
- مصرف کمتر گوشت های قرمز و استفاده بیشتر از مرغ و ماهی و حبوبات جهت تأمین پروتئین
- مصرف کمتر غذاهای پُر کالری نظیر شیرینی، شکر، آب نبات و کیک خامه ای
- مصرف مستمر سبزیجات خام جهت تأمین فیبر غذایی
- مصرف میوه های غنی از ویتامین A , C
- کاهش مصرف سبزیجات نفاخ مثل گل کلم، کلم و ...
- افزایش تعداد وعده های غذایی و کاهش حجم غذا در هر وعده
- کاهش مصرف نوشابه های گازدار و کافئین دار
- استفاده از ادویه جات و گیاهان معطر جهت بهبود طعم و مزه و بوی غذا
- استفاده از 3 تا 6 لیوان آب در طول روز
- مصرف حداکثر 3 عدد تخم مرغ در هفته
- عدم مصرف چای و قهوه قبل از خواب
- مصرف حداقل غذاهای دودی و کنسرو شده
- عدم مصرف سس های چرب (مانند مایونز) برای سالاد و سبزیجات پخته، استفاده از ماست بجای سس های چرب
- قرار گرفتن در مقابل نور خورشید جهت کسب ویتامین D
برای جلوگیری از افزایش وزن ، باید کمتر بخورید و بیشتر فعالیت کنید. در واقع شما باید کالری مازادی که به بدنتان می رسد را با ورزش و فعالیت بسوزانید.رعایت نکات زیر کمک زیادی به شما می کند:
1-یک هدف و برنامه بلندمدت و منطقی برای کاهش وزن خود انتخاب کنید، مثلا تصمیم بگیرید هفته ای نیم کیلو از وزن خود بکاهید البته با به اندازه خوردن و ورزش کردن.
2-بکوشید میزان هر وعده غذایتان را کمتر و از نشاسته و چربی کمتری استفاده کنید.
3-به هیچ وجه غذا را به طور کامل از رژیم خود حذف نکنید
.4از مواد غذایی کم کالری و البته مغذی مانند انواع سبزیهای خام و میوه ها استفاده کنید.
5-غذاهای سرشار از فیبر مانند نانهای سبوس دار، غلات ، حبوبات را حتما در برنامه غذایی خود قرار دهید، زیرا این مواد خود باعث سوزاندن کالری بدن می شوند
.6-بکوشید تمام مواد غذایی را که در روز مصرف می کنید یادداشت کنید. این کار به شما کمک می کند عادتهای غذایی خود را بشناسید. لطفا صادقانه برخورد کنید زیرا در غیر این صورت یک برنامه غذایی قلابی هیچ کمکی به شما نخواهد کرد.
7-در رژیم غذایی خود همه انواع مواد مغذی و سالم را بگنجانید تا به سلامت خود لطمه ای وارد نکنید.
چقدر و از چه غذایی بخورم تا وزنم را کنترل کنم؟
میوه و سبزیها: 5 بار در روز شامل میوه و سبزیهای تازه یا کنسروی و خشکنان و غلات: 5 بار در روز، شامل انواع نان سبوس دار، کیکها و بیسکویت های کم چربی و غلات
لبنیات: 2 بار در روز، برای زنان باردار و شیرده بیش از 3 بار در روز
گوشت قرمز و سفید: 2 تا 3 بار در روز شامل برشهای کوچک ماهی ، مرغ بدون پوست و تخم مرغ
مواردی که باید میزان مصرف آنها را کاهش دهید: شیرینی ها، تنقلات مانند چیپس ، پاپ کورن ، سس سالاد، کره و روغن جامد.
پس از کاهش وزن و رسیدن به وزن ایده آل باید بکوشید برای حفظ سلامت و زیبایی اندام ، وزن خود را کنترل کنید. کار سختی است ، اما محال نیست.
بیماری ام.اس
بیماری ام.اس (مولیتپل اسکلروزیس) یکی از شایعترین بیماریهای سیستم اعصاب مرکزی (مغز و نخاع) می باشد. این بیماری در اثر تخریب غلاف میلین ایجاد می شود. میلین غلافی است که فیبرهای عصبی را احاطه می کند و در انتقال سریع امواج عصبی نقش بسیار مهمی دارد.
در حالت طبیعی با وجود این غلاف امواج عصبی سریع منتقل شده و حرکات موزون و هماهنگ بدن حاصل میشود.
در بیماری ام.اس این غلاف عصبی تخریب می شود. بدین ترتیب امواج عصبی از مغز به خوبی منتقل نمی شود و علایم مختلف بیماری ام.اس ظاهر می شود.
در مناطقی که میلین تخریب شده است پلاک هایی ظاهر می شود.
علت بیماری ام.اس
علت دقیق این بیماری هنوز شناخته نشده است. مطالعات وسیعی در این زمینه در سراسر دنیا در حال انجام است.
تخریب غلاف میلین احتمالاٌ در اثر پاسخ غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن می باشد. علت این عملکرد غیر طبیعی سیستم ایمنی هنوز به خوبی شناخته نشده است. احتمالاًٌ چندین عامل مختلف در این روند دخالت دارد که عبارتند از : عفونت ، ژنتیک ، استرس ، نقص ایمنی و عوامل محیطی.
انواع بیماری ام.اس
سیر بیماری ام.اس غیر قابل پیش بینی است. برخی از بیماران سیر خوش خیمی دارند ، در حالیکه برخی از بیماران دیگر سیر سریعاٌ پیش رونده دارند که منجر به ناتوانی آنها می شود. اکثر بیماران مبتلا به ام.اس در بین این دو طیف قرار دارند. با اینکه بیماران مختلف علایم بسیار متفاوتی دارند اما به طور کلی با توجه به سیر بیماری ، این بیماری چهار نوع مختلف دارد :
۱- ام.اس پیش رونده –فروکش کننده :
در این نوع ام.اس ، حمله های غیر قابل پیش بینی ظاهر می شوند. حملات ممکن است به صورت ظاهر شدن علایم جدید یا تشدید علایم قبلی باشد.طول مدت حملات متغیر است. (روزها یا ماهها) و بهبودی کامل یا نسبی دیده می شود. بعد از این حملات بیماری به مدت چندین ماه یا چندین سال خاموش است.
۲- ام.اس خوش خیم :
در این نوع ام.اس ، یک یا دوحمله با بهبودی کامل دیده می شود.باگذشت زمان در این نوع ام.اس سیر پیش رونده یا ناتوانی دائمی دیده نمی شود. بیماری ام.اس زمانی در این دسته قرار می گیرد که بیمار بعد از ۱۰ تا ۱۵ سال از حمله اول ، ناتوانی بسیار اندکی داشته باشد. با توجه به حملات اولیه، ممکن است این نوع ام.اس ابتدا در دسته عود کننده – فروکش کننده قرارگیرد.
۳- ام.اس پیش رونده ثانویه :
در برخی از بیماران مبتلا به نوع عود کننده – فروکش کننده ، احتمال ایجاد ناتوانی پیش رونده وجود دارد. ناتوانی اغلب به دنبال حملات رخ می دهد.
۴- ام.اس پیش رونده اولیه :
در این نوع ام.اس حملات واضحی وجود ندارد. بیماری به تدریج شروع شده و به آرامی پیشرفت می کند.
علایم بیماری ام.اس
علایم بیماری ام.اس بسیار متغیر است. این علایم بسته به اینکه چه منطقه ای از سیستم اعصاب مرکزی گرفتار شده ، متفاوت است. الگوی بیماری ام.اس از هر فردی به فرد دیگری متفاوت است. این علایم حتی در یک فرد خاص در طول سیر بیماری تغییر می کند.
علایم شایع این بیماری شامل :
۱- اختلالات بینایی : تاری دید ، دو بینی ، اپتیک نوریت ، حرکات غیر ارادی و سریع چشم و به ندرت از دست دادن کامل بینایی.
۲- اختلالات تعادل : لرزش ، عدم تعادل در راه رفتن ، سرگیجه ، ضعف و کرختی اندامها ، اختلال در انجام حرکات موزون.
۳- سفتی عضلات
۴- اختلالات حسی : گزگز و مور مور ، احساس سوزش ،بی حسی و درد.
۵- اختلالات تکلم : صحبت کردن آهسته ، تغییر حالت تکلم ، کشیدن کلمات و اختلال بلع .
۶- خستگی
۷- مشکلات مثانه و اختلال در اجابت مزاج:
- اختلالات مثانه شامل : تکرر ادرار ، فوریت در ادرار کردن، دفع ناقص مثانه یا دفع غیر ارادی.
- اختلالات اجابت مزاج شامل : یبوست و به ندرت بی اختیاری.
۸- مشکلات جنسی : ناباروری ، کم شدن میل جنسی.
۹- حساسیت به گرما : گرما در بسیاری از موارد باعث تشدید علایم می شود.
۱۰- اختلالات شناختی : اختلال در حافظه کوتاه مدت ، اختلال در تمرکز و قدرت تصمیم گیری.
باید توجه داشت که برخی از این علایم واضح هستند ولی برخی دیگر از علایم مثل خستگی ، اختلالات حافظه و تمرکز برای اطرافیان آشکار و قابل درک نمی باشد.
سیر بیماری ام.اس
سیر بیماری در افراد مختلف متفاوت است . باید توجه داشت که درصد بالایی از بیماران مبتلا به ام.اس زندگی کاملاٌ طبیعی را دنبال می کنند.
ورزش نه تنها در بهبود وضعیت سلامت و روحی افراد مفید است بلکه در بهبود بسیاری از علایم بیماری ام . اس مفید می باشد.
بر اساس مطالعه انجام شده توسط محققان دانشگاه اوتا در سال ۱۹۹۶ اثرات مفید ورزش در بیماران مبتلا به ام . اس ثابت شده است . براساس این مطالعه بیمارانیکه در ورزش های آئروبیک شرکت می کردند ، از نظر وضعیت قلبی – عروقی ، قدرت بدنی ، عملکرد مثانه و روده ، خستگی و افسردگی نسبت به بیماران دیگر در موقعیت بهتری قرار داشتند .
عدم تحرک چه در بیماران مبتلا به ام . اس و چه در سایر افراد طبیعی منجر به عوارض قلبی – عروقی ، سستی عضلات ، کاهش تراکم استخوان و افزایش شکستگی استخوان می شود .
برنامه های ورزشی در بیماران مبتلا به ام . اس باید متناسب با توانایی ها و محدودیتهای فردی طراحی شود.بیماران مبتلا به ام . اس قبل از انجام هر ورزش جدیدی باید با پزشک معالج خود مشورت کنند .
مدت زمان انجام ورزش باید به گونه ای باشد که باعث خستگی بیش از حد نشود و حتی الامکان در ساعات خنک روز باشد.
امید است که همه بیماران با انجام ورزش های منظم و متناسب در حفظ قدرت و سلامت روحی و جسمانی خود برآیند .
امروزه مصرف انواع میوه و سبزی برای پیشگیری از انواع بیماریهای قلبی – عروقی بسیار سفارش می شود. علت این امر وجود انواع آنتی اکسیدان ها در میوه و سبزی از قبیل ویتامین C ، B کاروتن و انواع فلاونویید ها می باشد که همگی این ترکیبات مانع از اکسیداسیون LDL و همچنین مانع از تجمع پلاکتی خواهند شد. همچنین وجود اسید فولیک در انواع سبزیجات برگ سبز باعث کاهش هوموسیستئین در خون خواهد شد.
مرکبات و به طور عمده پرتقال و گریپ فروت منبع عمده فلاونویید ها می باشند. فلاونویید موجود در پرتقال hesperetin و فلاونویید موجود در گریپ فروت naringenin نام دارد .
تحقیقات اخیر ثابت کرده اند که مصرف cc 750 اب پرتقال (حدود 3 لیوان ) در روز می تواند باعث افزایش غلظت HDL به میزان 21% و کاهش نسبت LDL/HDL به میزان 16%
گردد. البته به دنبال استفاده از آب پرتقال اثراتی مبنی بر کاهش هوموسیستئین خون گزارش نشده است.
فلاونوییدهای موجود در آب پرتقال باعث کاهش کلسترول در بیماری hypercholesterolemia خواهند شد . به این ترتیب که تولید کلسترول کبدی را به میزان 42%کاهش می دهند ولی لازم به ذکر است که برروی دفع کلسترول از طریق اسیدهای صفراوی نقشی ندارند.
فلاونوییدها با مهار آنزیم دخیل در سنتز کلسترول در کبد یعنی HMG-COA ردوکتاز مانع از سنتز کلسترول کبدی
می شوند . به علاوه این مواد سنتز و ترشح آپولیپو پروتئین B را نیز در کبد کاهش می دهند. که البته سهم عمدة این کاهش سنتز آپولیپوپروتئین B مربوط به Limonoid موجود در آب پرتقال می باشند که مشتقی از تری ترین هاست.
ذکر این نکته ضروری به نظر می رسد که استفاده از آب پرتقال باعث افزایش HDL خواهد شد
زیاده روی در مصرف آب پرتقال می تواند باعث افزایش جزئی در میزان تری گلیسرید خون گردد که این افزایش به وجود قند های فروکتوز و ساکروز در آب پرتقال بر می گردد.
به طور کلی به مصرف 10-5 سروینگ میوه و سبزی در طول روز بسیار سفارش می شود
.
منبع: The American journal of clinical Nutrition 2002
§ برای کاهش کلسترول خون یک رژیم غذائی سالم که شامل حداقل اسید های چرب اشباع شده و کلسترول باشد را دنبال کنید.
پیروی از هرم مواد غذائی یا مشورت با یک متخصص تغذیه برای گرفتن یک دستورالعمل غذائی سالم ، نیز توصیه می شود.
§ وزن خود را در سطحی سالم و متعادل نگه دارید. اگر اضافه وزن دارید ، کاهش وزن می تواند میزان تری گلیسیرید شما راکم کند و سطح کلسترول خوب خونتان را بالا ببرد.
§ ورزش را در برنامه زندگی خود جای دهید. البته اگر دچار ناراحتی قلبی هستید ، پیش از آن با پزشک معالج خود این مورد را چک کنید.
ورزش روزانه می تواند به بهبود وضعیت کلسترول خون با افزایش نوع خوب و کاهش نوع بد آن کمک کند.
§ غذاهای توصیه شده مفید در کاهش کلسترول را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
برای مثال محصولات جو و سویا نشان داده شده که در کاهش کلسترول موثرند و بطور کلی مصرف غذاهی گیاهی که فاقد کلسترول هستند در این مورد توصیه می شوند.
§ مصرف مواد غذائی حاوی فیبر به کاهش کلسترول کمک می کند.فیبر بویژه ازنوع قابل حل آن ، به لیپید هایی مانند کلسترول متصل شده و آن را به خارج از بدن دفع می نماید. این باعث کاهش غلظت لیپیدها در خون شده و احتمال بیماری های قلبی عروقی را نیز کاهش می دهد.
رژیم های غذایی
همانطور که بارها اشاره شده رژیم غذائی پرچرب باعث افزایش احتمال ابتلاء به بیماری های گوناگون از جمله سرطان های سینه ، کولون و پروستات می شود.
البته الزاما عامل ایجاد کننده بیماری نمی باشند بلکه ایجاد آن را در افرادی که در معرض عوامل سرطان زا هستند ، تقویت می نمایند. بدین ترتیب که باعث افزایش ترشح برخی هورمون های خاص در بدن می شود که محیط مناسبی را برای انواع خاص سرطان فراهم می آورند.
همچنین مصرف غذاهای پر چرب ویژگی های سلول هارا به گونه ای تغییر می دهد که نسبت به عوامل سرطان زا حساس تر می شوند.
متخصصین در مراحل اولیه توصیه رژیم غذائی برای کاهش کلسترول ،مصرف غذاهای کم چرب و حاوی مقادیر بسیار اندک چربی ها ی اشباع شده وحاوی چربی های غیر اشباع Mono و Poly را توصیه می کنند.
در مورد افراد مبتلا به بیماری های قلبی یا کسانی که با رژیم غذائی مرحله اول کلسترول خون آنها کاهش قابل ملاحظه ای پیدا نمی کند ، رژیم جدی تری را درنظر می گیرند که شامل کاهش عمده در مصرف چربی های اشباع شده ، کاهش دریافت کلسـترول و کاهش دریافت کالری در حدی که برای حفظ وزن سالم کافی است ، می باشد.
برخی متخصصین ، رژیم های غذایی بسیار کم چرب را برای افراد مبتلا به بیماری های قلبی یا کسانی که به مراحل اول ودوم رژیم پاسخ نمی دهند و مایل به استفاده از داروهای کاهش دهنده کلسترول هم نیستند توصیه می کنند.
چنین رژیم هایی شامل حذف تقریبا همه انواع گوشت ، محصولات لبنی و چربی های افزودنی است. البته عمل کردن به چنین رژیمی به مدت طولانی ممکن است دشوار باشد.
یکی ازاین برنامه های رژیم بسیار کم چرب ، رژیم غذائی Ornish است که رژیم غذائی را با کاهش استرس و انجام ورزش همراه می کند.
محققان پیشنهاد می کنند این برنامه می تواند انسداد عروق ناشی ازکلسترول و دیگر مواد را در افرادی که سابقه بیماری های قلبی دارند را برطرف نماید.
یکی از انواع رژیم های غذایی رژیم مدیترانه ای است. مردم نواحی مدیترانه از جمله یونان و جنوب ایتالیا کمترین میزان ابتلا به بیماری های قلبی رادارند.
متخصصین معتقدند یکی از دلائل آن داشـتن رژیم غذائی است که شامل مقادیر زیاد انواع دانه ها ، سبزیجات ، لگوم ها ( باقلای خشک و نخود) ، و ماهی و مصرف بسیار کم و گه گاه گوشت قرمز است.
رژیم مدیترانه ای شامل سطوح 35- 25 درصدی کالری بصورت چربی که آن هم عمدتا روغن زیتون را که غنی از چربی اشباع نشده مونو است ، شامل می شود.مشخص شده که این رژیم سطح کلسـترول خون را کاهش داده و باعث افزایش میزان کلسترول خوب خون می شود.
شاید این رژیم برای بسیاری افراد از رژیمOrnish آسانتر و قابل تحمل تر باشد.اما بدلیل آنکه دریافت آزاد تر چربی را در بر دارد ، ممکن است باعث افزایش کالری بیش از حد مورد نیاز بدن شود و در نتیجه منجر به اضافه وزن گردد که این امر تاثیر مفید رژیم را از بین می برد.
نکته ای که اشـاره بدان در اینجا ضروری به نظر می رسد این است که در میان مردم کشـورهای مختلف رژیم های غذائی متـفاوتی رایج اسـت که متناسـب با وضعیت اقلیمی ، تنوع محصولات ، وضعیت جسمی و وحتی سلیقه ای آن جامعه متفاوت است.
لذا برای مثال در کشور ما ، افراد باید طبق اصول مصوب و شرایط موجود و البته بادر نظر گرفتن دستورالعمل های مشترک تغذیه ای که در مورد همه افراد در همه جوامع امکان عمل به آن بلامانع است ، رژیم غذایی مناسبی را انتخاب کنند.
که مسلماً بهتر است این کار زیر نظر متخصص مواد غذایی و با در نظر گرفتن شرایط جسمی و اطلاعات سلامتی هر فرد صورت گیرد.
کلسترول یک ماده مومی شبیه به چربی است که توسط کبد در بدن ساخته می شود.این ماده بخشی از هر سلول بدن را تشکیل می دهد و اعمال بسیار حیاتی دارد.بدن ما به چند دلیل به کلسترول نیازمند است که عبارتند از:
- حفظ دیواره های سلولی سالم
- ساختن هورمون ها (مواد شیمیائی پیام رسان در بدن)
- ساختن ویتامین D
- ساختن اسیدهای صفراوی که به هضم چربی کمک می کنند.
به گزارش بخش بهداشت سایت اینترنتی یاهو ، گاهی اوقات بدن بیش از حد نیاز کلسـترول تولید می کند و این کلسـترول زیادی وارد جریان خون می شود.رسوب چربی و ایجاد پلاک در دیواره رگ ، نهایتا منجر به باریک شدن آن و اختلال در جریان خون می شود و احتمال حملات قلبی را افزایش می دهد.
علاوه بر کلسترولی که خود بدن می سازد ، درصد کمی از آن را هم از غذاها دریافت می کند.با مصرف چربی های اشـباع شده ، نوعی از چربی که در غذاهای حیوانی از جمله گوشت و محصولات لبنی موجود است ، بدن کلسترول بسیار زیادی را تولید می کند.البته تنها غذاهای حیوانی مانند گوشت ، تخم مرغ ، و فرآورده های لبنی حاوی کلسترول هستند. غذاهای گیاهی مانند میوه ها ، سبزیجات و دانه ها کلسترول ندارند.
انواع مختلف کلسترول
- کلسترول لیپوپروتئین با دانسیته کم (LDL) نوع بد کلسترول است و احتمال بیشتری دارد که موجب انسداد عروق و در نتیجه افزایش احتمال حمله قلبی شود.
- کلسترول لیپوپروئتین با دانسیته بالا (HDL) که نوع خوب کلسترول است و به خروج کلسترول بد از رگهای خونی کمک کرده احتمال حمله قلبی را کاهش می دهد.
بخش اعظم کلسترول توسط کبد ساخته می شود ، و تنها درصد کمی از آن از طریق غذا وارد بدن می شود اما هر چه مصرف چربی اشباع شده بیشتر باشد بدن ما هم کلسترول بیشتری می سازد.
بسیاری از افراد بدون مصرف دارو و تنها با رعایت رژیم غذائی مناسب و داشتن فعالیت بیشتر ، می توانند کلسترول خونشان را پایین نگه دارند.
با توجه به اینکه تنها غذاهای حیوانی حاوی کلسترول هستند ، غذاهای گیاهی که فاقد آنند می توانند جایگزین مناسبی باشند.
چربی های اشباع شده
این گروه از چربی ها بزرگتـرین عامل افزایش کلسـترول نوع بد در خون محسوب می شوند. این نوع چربی در محصولات با منشاء حیوانی از جمله: کره ، پنیر ، شیر ، بستنی ، خامه و گوشت های چرب موجود است. البته در برخی روغن های گیـاهی مانند روغن نارگیل ، روغن خرما و روغن هسـته خرما نیز وجود دارد.
لازم به ذکر است که اکثر دیگر انواع روغن های گیاهی حاوی چربی اشباع نشده و سالم هستند.
مصرف غذاهای حاوی چربی اشباع شده باعث افزایش کلسترول می شود که نهایتا منجر به تنگ شدن دیواره عروق می گردد در نتیجه افزایش فشار خون و فشار وارده بر قلب برای حفظ جریان خون کافی در سراسر بدن الزامی است.
چربی های اشباع نشده
این نوع چربی ها در صورتی که جایگزین چربی اشباع شده شوند ، کلسترول بد خون را کاهش می دهند.
دونوع چربی اشباع نشده به اشکال Monoو Polyوجود دارند.
اکثر روغن های گیاهی مایع (بجز روغن نارگیل و خرما) از نوع غیر اشباع هستند از انواع چربی های اشباع نشده Monoمی توان به روغن زیتون و کانولا اشاره کرد.
از انواع روغن های اشباع نشده نوع Poly ، روغن آفتاب گردان ، روغن ذرت ، و روغن سویا را می توان نام برد.
اما باید توجه داشت چربی اشباع نشده با آنکه بر نوع اشباع شده ارجحیت دارد و در کاهش کلسترول بد خون موثر است ، به دلیل آنکه که از کالری بالائی برخوردارند باید در مصرف آن نیز محدودیت قائل شد.
این نوع از چربی ها بهنگام جامد شدن روغن های گیاهی (همان فرآیند هیدروژناسیون) تشکیل می شوند و می توانند باعث افزایش کلسترول نوع بد و کاهش کلسترول نوع خوب شوند.
این نوع اسیدهای چرب در غذاهای سرخ شده ، کالاهای غذایی آماده (مانند دونات ، بیسکویت ، شیرینی های خشک و کلوچه) غذاهای فرآیند شده و انواع مارگارین یافت می شود.
چربی های هیدروژنه
به روغن هائی که جامد شده اند (مانند مارگارین و کره جامد) گفته می شود.
از مصرف غذاهای تهیه شده با این روغن ها باید اجتناب کرد، چرا که حاوی مقادیر زیادی از اسیدهای چرب ترنس هستند که با ایجاد بیماری های قلبی ارتباط دارند.
به هنگام خرید مواد غذائی به برچسب آنها دقت کنید. واژه هیدروژنه یا اشباع شده بهم مرتبطند.
زمانی که هیدروژن به روغن آن اضافه گردد در واقع به چربی اشباع شده تبدیل می شود که این همان معنای واژه هیدروژنه است.
چربی های نسبتاً هیدروژنه
این اصطلاح به روغن هائی اطلاق می شود که بخشی از آنها بصورت جامد در آمده است.
از غذاهای تهیه شده با این نوع چربی نیز باید پرهیز نمود ، زیرا آنها هم حاوی سطوح بالایی از اسیدهای چرب ترنس هستند که در ایجاد بیماری های قلبی نقش دارند.
اثرات سوء ناشی از استفاده از دستگاه پخت و پز ماکروفر:
امروزه استفاده از وسایل پخت سریع غذا نظیر ماکروفر گسترش زیادی یافته است.
چرا که پخت و پز با این دستگاه بسیار ساده بوده و زمان بسیار اندکی صرف این فرآیند میشود. ولی باید توجه داشت که استفاده از این دستگاه اثرات بسیار بدی بر روی سلامتی بر جای میگذارد.
ولی امروزه به دلیل افزایش فروش و همچنین افزایش در آمد ناشی از ساخت این دستگاه، کارخانههای تولید کننده، مانع از آگاه شدن مصرف کنندهها از اثرات مضر این وسیله میشوند. در نتیجه بسیاری از افراد بدون اینکه اطلاعات کافی از این موضوع داشته باشند به استفاده از این دستگاه برای پخت و پز مبادرت میورزند.
این دستگاه به وسیلة انرژی الکترومغناطیسی عمل میکند. این امواج شبیه به امواج نوری و یا امواج رادیویی میباشد. Microwaves (امواج مورد استفاده در این دستگاه) طول موج کوتاهی داشته که سرعت آن 186282 مایل در ثانیه میباشد. در تکنولوژی امروزه از امواج Microwaves در انواع تلفنهای راه دور، برنامههای تلویزیونی و همچنین سیگنالهای ماهوارهای نیز استفاده میگردد. Microwaves موجود در دستگاه مایکروفر با مولکولهای مواد غذایی برخورد کرده و مرتباً میدان الکتریکی آنها تغییر خواهد کرد. این تغییر قطبیت میلیونها بار در هر ثانیه اتفاق میافتد. مولکولهای مواد غذایی و به طور عمده مولکولهای آب مرتباً تغییر بار الکتریکی داده و همین امر منجر به ایجاد گرما در مادةغذایی و در نهایت پخت آن خواهد شد.
اثرات امواج این دستگاه به سلامت بدن:
برای گرم کردن فرمولای کودکان (شیر خشک) استفاده از این دستگاه نامناسب به نظر میرسد. چراکه امواج الکترو مغناطیسی اسیدهای آمینه ترانس شیر را به ایزومر سیس تبدیل خواهد کرد. همچنین به دنبال این عمل اسیدهای چرب نوع سیس نیز به فرم ترانس تبدیل میشوند اسیدهای آمینة سیس و اسیدهای چرب ترانس فعالیت بیولوژیکی ندارند. به علاوه Microwaves اسید آمینة L پرولین را به D پرولین تبدیل میکند. فرم D این اسید آمینه خاصیت neurotoxic و nephrotoxic دارد.
مطالعهای که به دنبال بررسی اثرات امواج این دستگاه بر روی افراد داوطلب صورت گرفت. نشان داد که این امواج بر روی بسیاری از شاخصهای خونی نیز تاثیر میگذارد. در این مطالعه 8 فرد داوطلب انتخاب شدند به همة افرادیک نوع مادة غذایی خاص داده شد ولی در این بین برخی از افراد فقط از مواد غذایی استفاده کردند که صرفاً در ماکروفر پخته شده بود. در افرادی که غذاهای پخته شده در این دستگاه را استفاده کرده بودند میزان هموگلوبین کم شده بود به همین علت وقوع آنمی در دراز مدت در این افراد پیش بینی میشد. همچنین میزان کل تمام گلبولهای سفید نیز در این افراد افزایش یافته بود.
امروزه ثابت شده است که مصرف مواد غذایی پخته شده به این روش زمینه را برای ابتلا به انواع سرطان ایجاد مینماید.
میزان مادة سرطان زایی به نام d-Nitroso diethanolamines در گوشتهای پخته شده در ماکروفر بسیار بالاست. اسیدهای آمینه موجود در شیر و غلاتی که به این روش پخته میشوند به نوعی مادة سرطان زا تبدیل خواهد شد.
امروزه از ماکروفر جهت ذوب کردن (thawing) مواد غذایی منجمد نیز استفاده میشود. ولی تحقیقات نشان دادهاند که در سبزیجات و میوهجاتی که به این روش از انجماد خارج میشوند ترکیبات گلوکوزیدی و گالاکتوزیدی به ترکیباتی تبدیل میشوند که سرطانزا هستند. به علاوه وقتی سبزیجات چه به صورت خام، چه پخته و یا به صورت منجمد داخل این دستگاه میشوند برخی دیگر از ترکیبات آنها مانند آلکالوئیدها نیز به مواد سرطان زا تبدیل میشوند.
میزان رادیکالهای آزاد در سبزیجات به خصوص سبزیجات غدهای به دنبال استفاده از این روش افزایش مییابد.
ارزش مواد مغذی نیز در این روش به میزان %90-60 کاهش مییابد. به عنوان مثال زیست دسترسی انواع ویتامین های گروه B، ویتامین C، ویتامین E و بسیاری از املاح نیز کم میشود. در افرادی که از مواد غذایی پخته شده در ماکروفر استفاده میکنند اختلالات سیستم لنفاتیکی بسیار بیشتر از سایر افراد مشاهده میشود. همین امر مقاومت بدن را در پیشگیری از ابتلا به انواع سرطانها کاهش میدهد به علاوه در این افراد میزان سلولهای سرطانی در خون بسیار بالاست.
تحقیقات نشان میدهند میزان شیوع سرطان معده و روده در این افراد بسیار بالاست. به علاوه این افراد از اختلالاف هضمی نیز رنج میبرند چرا که ترشح آنزیمها و شیرههای گوارشی نیز در دراز مدت مختل میشود.
نفخ شکم:
نفخ شکم عبارت است از باد کردگی شکم به سبب وجود گاز زیاد در مجراهای گوارشی (3). که یکی از مهمترین ناراحتیهای دستگاه گوارش میباشد (1). تجمع گازها در روده پدیده بینهایت ناخوشایند و اغلب دردناک است. حالت نفخ اغلب خود را به شکل اتساع شکم، درد شکمی، صدای غرغر شکم، آروغ زدن، بوی بدن دهان، سیری زودرس، تهوع و افزایش دفع گاز از مخرج نشان میدهد. در مورد افزایش دفع گاز از مخرج باید به خاطر داشت که در صورتیکه دفع گاز به بیشتر 25 مرتبه در روز برسد غیر طبیعی است (6). نفخ شکم میتواند به تمامی آسیبهای مجاری معده و روده مانند التهاب حاد معده، اختلالات کبد و لوزالمعده و همچنین به آسیبهای روده باریک به ویژه کولون منجر گردد (3).
در دستگاه گوارش گازهای مختلفی وجود دارد گازهای موجود در معده عبارتند از: اکسیژن (O2)، نیتروژن (N2 ) و دیاکسید کربن (CO2). همچنین در روده بزرگ گازهای ئیدروژن (H2)، متان (CH4) و دی اکسید کربن تولید میگردد. گازهای اکسیژن و نیتروژن موجود در معده از طریق بلع هوا وارد میگردن که در اثر آروغ زدن ممکن است خارج شود (7 و 6). گاز دیاکسید کربن نیز از اسید معده بوجود میآید (6).
گاز تولید شده توسط باکتریها در کولون یک رویداد طبیعی است (5). به عنوان مثال الیگو ساکاریدهای Raffinose و Stachyose جدا شده از لوبیا خیلی راحتتر تحت فرمانتاسیون (تخمیر) باکتریهای کولون قرار میگیرد و به دی اکسید کربن و ئیدروژن و متان تبدیل میشود (5 و2).
فلور باکتریال روده از پلی ساکاریدهای غیر قابل هضم مواد غذایی نظیر مواد غذایی گندم کامل و برخی از میوهها و سبزیجات میتواند به عنوان ماده اولیه برای تولید ئیدروژن استفاده نماید (1). دیاکسید کربن هم میتواند طی متابولیسم باکتریها بوجود آید یا حاصل از عمل بیکربنات با اسید کلریدریک و اسیدهای چرب باشند (1). متانول نیز در افراد نرمال توسط باکتریها بوجود میآید که به نظر میرسد یک خصیصه خانوادگی در اثر عوامل محیطی است (1).
افرادی که روده آنها مقدار زیادی متانول تولید می کنند و یا غذاهایی با فیبر زیاد مصرف مینمایند، مدفوعشان در آب شناور میماند. مدفوع شناور در بیماران دارای سندرم سوء جذب هم دیده میشود که به علت تولید دیاکسید کربن و ئیدروژن از غذاهای جذب نشده است (1). بنابراین کسانی که به علت گاز روده اتساع شکم و ناراحتنی دارند ممکن است اختلالاتی در زمینه حرکات روده یا سندرمهای سوء جذب داشته باشند که حتماً در موارد شدید بایستی برطرف شود (1).
به طور کلی یک روده نرمال روزانه 7 تا 10 لیتر گاز تولید میکند و بیشتر گازهای تولید شده در داخل خون جذب میشود و فقط 600 میلیلیتر از گازها بیرون رانده میشود (5). لازم به ذکر است که عمدهترین گازهای تولید شده نیتروژن است که حدود 90 درصد گازهای دفعی را تشکیل میدهد (6).
علل افزایش گازهای رودهای :
نفخ شکم علل متعددی دارد که در ذیل به بررسی برخی از اهم علتها میپردازیم:
اگر چه پدیده تخمیر باکتریایی و تولید گاز در روده یک پدیده نرمال است با این وجود اگر مقادیر بالایی از ئیدروژن و اکسیژن در رکتال در اثر افزایش تخمیر باکتریایی و سوء جذب از تخمیر یک ماده (مانند لاکتوز) بوجود میآید. نفخ شکم پیش میآید (5). اگر مسأله تولید گاز و تجمع آن در روده در اثر کمبود آنزیم برای گوارش ماده غذایی (مانند لاکتوز) باشد، در این صورت باید ماده غذایی از رژیم کاسته و یا به طور کلی حذف گردد (5).
نفخ شکم میتواند علت آئروفاژی (aerophagia) داشته باشد. (7و6و5و2 و1). در هنگام خوردن و آشامیدن مقداری هوا بلعیده میشود. بیشتر این گازها زمانیکه در معده تجمع مییابند. آروغ زده می شوند و فقط مقدار کمی از آنها در کولون ساخته میشوند (5). گازهای تولید شده در نتیجه آئروفاژی بیشتر از نیتروژن و اکسیژن تشکیل شدهاند که در رکتال متمرکز میشود (5و2).
پدیده آئروفاژی میتواند به وسیله آرام خوردن، جویدن با دهان بسته و خودداری کردن از نوشیدن توسط نی، صحبت کردن در حین غذا خوردن و جویدن آدامس، صمغ و یا تنباکو جلوگیری شود (7و5و2).
برخی از مواد غذایی بویژه میوهها وسبزیجات در بدن تولید گاز مینماید (5 و3). بدین ترتیب که باکتریها با عمل تخمیر خیلی سریع تولید گاز مینمایند (3). به طور کلی مواد غذایی را از نظر میزان تولید گاز به 3 دسته تقسیم مینمایند :
الف ) غذاهایی که ایجاد مقادیر زیادی گاز میکنند. شامل : شیر و فرآوردههای لبنی. حبوبات به ویژه انواع لوبیا و عدس و سبزیجاتی مثل انواع کلم – پیاز – پیازچه – ترب و تربچه – شغلم – فلفل سبز و قرمز – هویج – کرفس – میوههایی نظیر سیب، موز، انگور، کشمش، زردآلو و آلو، طالبی ، گرمک، خربزه قندک[1]، هندوانه و آوکادو.
ب) غذاهایی که ایجاد مقادیر متوسط گاز میکنند شامل خمیری که در پخت شیرینی به کار میرود. سیبزمینی، بادمجان و آب کربنات.
ج) غذاهایی که ایجاد مقادیر معمولی گاز میکنند. شامل گوشت و ماهی، سبزیجاتی مثل خیار و کاهو و میوههای خشک (7 و 5). همانطور که ذکر گردید حبوبات از مواد غذایی هستند که تولید مقادیر زیادی گاز مینمایند. زیرا حبوبات حاوی قندی به نام Raffinose هستند که قابل هضم نبوده ولذا در روده میماند و در روده بزرگ تبدیل به اسیدهای چرب و گاز ئیدروژن میشود و در نتیجه برای بیمار ایجاد نفخ میکند (7).
یکی از راههای مناسب و مؤثر برای از بین بردن نفخ ناشی از حبوبات آن است که آنها را به مدت 24 ساعت قبل در آب خیسانده وبعد از 24 ساعت آب آن را دور ریخته و بعد از طبخ با غذاهای مختلف مصرف کرد. مطمئناً از این راه خاصیت نفخزایی حبوبات بسیار کمتر است.
علاوه بر عوامل فوقالذکر که در بروز نفخ مؤثرند در سالهای اخیر عفونتهای قارچی که باعث اسهال و نفخ میشود بسیار شایع شده است (4). شایعترین نوع این قارچها کاندیدا آلبیکانز است. این قارچ در روده باعث تولید گاز و الکل میشود و در نتیجه شخص دچار نفخ میشود. همچنین این قارچ همانند انسولین میتواند باعث کاهش قند خون شود، عطش و علاقه مفرط به مصرف مواد کربوئیدراتدار مانند شیرینی در شخص افزایش مییابد. در صورت ابتلای طولانی مدت به این قارچ، ممکن است شخص دچار افزایش وزن شود. در صورت بروز چنین مشکلی با تغییر برنامه غذایی میتوان بستر تغذیهای قارچ را از بین برد. بدین ترتیب قارچ با کمبود مواد غذایی روبرو میشود. اگر همزمان با این عمل از درمان دارویی ضد قارچی استفاده شود، قارچ میتواند برای پیدا کردن غذا از جدار روده وارد سایر اندامها و حتی دستگاه گوارش خون گردد و مشکلاتی را پدید آورد.
در تغییر برنامه غذایی باید به کیفیت، کمیت و نوع غذاها توجه کرد. همه غذاها باید در کمال تازگی و پاکیزگی تهیه شوند، به ویژه سبزیها را باید به خوبی شست تا از بروز عفونتهای مجدد جلوگیری شود.باید از مصرف کنسروها و غذاهای آماده و همچنین انواع سسها مانند کچاپ اجتناب کرد. این محصولات اغلب حاوی مقادیر زیادی شکر هستند. باید از مصرف هر چیز شیرینی صرفنظر کرد. به جز عسل باید از خوردن هر نوع ماده غذایی که حاوی شکر، قند طبیعی و آرد سفیدند مانند انواع میوههای خشک شده، کیک، شیرینی، شکلات و آب نبات، مارمالاد، برگهها (برگه آلو و برگه هلو) پلو و ماکارونی پرهیز شود. همچنین مصرف الکل، لیموناد، ماستهای میوهای، مخلوط شیر و میوه، آب میوه و میوههای خیلی شیرین مانند موز و سیب شیرین نیز ممنوع است. خوردن انواع میوههای ترش مثل :گریپفورت، سیب ترش و گلابی مجاز است. پس از پایان دوره درمان میتوان دیگر بار از انواع میوهها استفاده کرد.
در برنامه غذایی ضد قارچ میتوان انواع حبوبات و لبنیات غیر شیرین را گنجاند. مصرف روزانه ماست، دوغ، پیاز و تره فرنگی، ترب، سیر، ترب کوهی سودمند است. این مواد باعث حفاظت از رودههای میشود. برای مقابله با قارچ بهتر است پس از دوره درمان نیز از مصرف شکر خالص، آرد سفید و دیگر محصولاتی که حاوی این موادند، خودداری شود.
پایان
منابع :
1-پرستاری بیماریهای دستگاه گوارش و اصول تغذیه ـ ترجمه نام آور ـ ح . مقدم . ل. 1372 . صفحات 279-277.
2-بیماریهای دستگاه گوارش، مبانی طب داخلی هاریسون، 1991، ترجمه سجادیه ، ا. ج.، 1370، صفحه 84.
3-اشنایدر. ای، سلامتی و تغذیه، ترجمه فلاحیان. ف. فلاحیان م. ر. ، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، 1377، صفحات 140-137.
4-نفخ . مجله خورنوش: 15، صفحه 17، 1378
Gesund Aktuell اوت 1999.
5. Krause’s Food, Nutrition and diet Terapy, 10th , Wb. Saunders Co, Philadelphia, 2000; 615 – 616.
6-راست منش، ر. تغذیه و رژیم درمانی بالینی ، نشر الباب، 1379، صفحه 123.
ادامه مطلب